Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) Başkanı Nurullah Öztürk, Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) Sistemi’nin tam kapasiteye ulaşmasıyla içecek ambalajı ham maddesi ithalatında yüzde 35-40 azalma öngördüklerini belirterek, “Bugün itibarıyla 482 yetkilendirilmiş içecek üreticisi sisteme dahil oldu. Sistemde kayıtlı ambalajlı içecek sayısı 3 bin 673’e ulaştı. Mobil uygulamaya kayıtlı kullanıcı sayısı ise 2 milyonun üzerine çıktı.” dedi.
Öztürk, bir otelde gerçekleşen basın toplantısında Türkiye’de her yıl yaklaşık 25 milyar içecek ambalajının atık haline geldiğini, bu ambalajların önemli bölümünün geri kazanılamamasıyla doğal kaynakların gereksiz tüketildiğini ve ekonominin değerli bir ham madde kaynağını kaybettiğini söyledi.
DOA Sistemi ile bu döngüyü tersine çevirmeyi amaçladıklarını vurgulayan Öztürk, “Üreticiden tüketiciye, iade noktalarından geri dönüşüm tesislerine kadar tüm süreci dijital olarak takip ediyoruz. Böylece yüksek kaliteli ikincil ham maddeleri yeniden üretime kazandırıyoruz.” şeklinde konuştu.
FAZLA GERİ DÖNÜŞÜM YAPANA QR KODLA ÖNLEM
CNBC-e’ye açıklamalarda bulunan TÜÇA Başkanı Nurullah Öztürk, sistemde kişi başına günlük 200 ambalaj sınırı bulunduğunu ancak bazı vatandaşların yakınlarına ait T.C. kimlik numarası ve cep telefonu bilgileriyle bu limiti aştığını söyledi. Bazı kişilerin 1.500-2.000 adet ambalajla iade noktalarına geldiğini belirten Öztürk, bunun makinelerde uzun kuyruklara yol açtığını ifade etti. Yaklaşık iki aylık entegrasyon sürecinde işlemlerin yalnızca QR kod ile yapılmasının planlandığını açıkladı.
Depozito sistemindeki yoğunluk son günlerde kamuoyuna da yansıdı. Geçtiğimiz günlerde Bolu’da bir zincir markette çok sayıda ambalajla iade makinesini uzun süre kullanan bir kişi nedeniyle vatandaşlar arasında tartışma yaşanmış, sırada bekleyenler bazı kişilerin farklı T.C. kimlik numaralarıyla günlük kotayı aştığını iddia etmişti. Yaşanan bu tür olayların ardından sistemde yeni tedbirler alınması gündeme geldi.
Öztürk, ulusal entegrasyon sürecinin planlandığı şekilde devam ettiğine dikkati çekerek, “Sistemin tam kapasiteye ulaşmasıyla içecek ambalajı ham maddesi ithalatında yüzde 35-40 azalma öngörüyoruz. Bugün itibarıyla 482 yetkilendirilmiş içecek üreticisi sisteme dahil oldu. Sistemde kayıtlı ambalajlı içecek sayısı 3 bin 673’e ulaştı. İlk 10 günlük süreçte yaklaşık 20 milyon ambalaj vatandaşlarımız tarafından sisteme iade edildi. Mobil uygulamaya kayıtlı kullanıcı sayısı ise 2 milyonun üzerine çıktı.” bilgisini verdi.
Vatandaşların uygun DOA logolu ambalajları depozito iade makineleri veya manuel iade noktalarına teslim ederek her ambalaj için 1 lira teşvik bedeli alabildiğini anımsatan Öztürk, sistemin yaygınlaştırılması çalışmalarının sürdüğünü, entegrasyon sürecine yaklaşık 2 bin 500 depozito iade makinesiyle başladıklarını belirtti.
Öztürk, “Sistemin olgunlaşmasıyla birlikte ülke genelinde 20 bin depozito iade makinesi kurulmasını hedefliyoruz. Bunun yanında manuel iade noktaları da hızla yaygınlaşacak, 2026 yılı sonunda en az 10 bin, 2027 yılı sonunda ise yaklaşık 30 bin manuel iade noktasına ulaşmayı planlıyoruz.” dedi.
Marketler, bakkallar ve büfelerin de yıl sonuna kadar kademeli olarak sisteme entegre edileceğini bildiren Öztürk, otel, restoran ve kafelerin de Depozito Bilgi Yönetim Sistemi kayıtlarını tamamlayarak sisteme dahil olacağını kaydetti.
“DEVLET SİSTEMİ FİNANSE ETMİYOR
DOA Sistemi’nin finansman modeline ilişkin de bilgi veren Öztürk, sistemin kamu bütçesinden finanse edilmediğini söyledi.
Öztürk, “Finansman, genişletilmiş üretici sorumluluğu modeli kapsamında piyasaya ambalajlı ürün süren firmaların ödediği depozito katılım bedelleriyle sağlanıyor. Devlet burada sistemi finanse eden değil, düzenleyen ve denetleyen otorite konumunda bulunuyor.” değerlendirmesinde bulundu.
DOA Sistemi’nin aynı zamanda yeni bir teknoloji ve hizmet ekosistemi oluşturduğunu vurgulayan Öztürk, şunları kaydetti:
“Bugün sahada aktif çalışan 6 yerli depozito iade makinesi üreticimiz bulunuyor. Ayrıca, iki yabancı üreticinin de tescil süreci devam ediyor. Saha operasyonlarında ise 21 yetkilendirilmiş operatör görev yapıyor. Başvuruların tamamlanmasıyla bu sayının yaklaşık 35’e ulaşmasını bekliyoruz. Rekabete açık yapımız sayesinde hem yerli teknoloji yatırımlarını hem de yeni istihdam alanlarını destekliyoruz.”
37 BİN SERA GAZI AZALMASI HEDEFLENİYOR
DOA Sistemi’nin çevresel faydalarının yanı sıra sanayinin rekabet gücünü de artıracağını ifade eden Öztürk, Avrupa Birliği’nin Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü kapsamında geri dönüştürülmüş ham madde kullanımının zorunlu hale geleceğini anımsattı.
Öztürk, “DOA Sistemi ile elde edeceğimiz yüksek kaliteli ve izlenebilir geri dönüştürülmüş ham maddeler, Türk sanayisinin bu düzenlemelere uyumunu kolaylaştıracak ve ihracatçılarımıza önemli bir rekabet avantajı sağlayacak.” ifadesini kullandı.
Sistemin tam kapasiteye ulaşmasıyla yaklaşık 37 bin ton sera gazı emisyonunun azaltılmasının, 1,3 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlanmasının ve 3,6 milyon varil petrol kullanımının önlenmesinin hedeflendiğini vurgulayan Öztürk, DOA Sistemi’nin Türkiye’nin döngüsel ekonomi ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine önemli katkılar sunacağını aktardı.
EN AZ 600 MİLYON DOLAR KATKI PLANLANIYOR
Öte yandan, geri kazanılan her 20 içecek ambalajının yaklaşık 1 dolar tutarında ithal ham madde ihtiyacını ortadan kaldıracağı hesaplanırken, sistem sayesinde cari açığa yıllık en az 600 milyon dolar doğrudan katkı sağlanması hedefleniyor.
Elde edilecek yüksek kaliteli geri dönüştürülmüş PET, cam ve alüminyumun başta ambalaj sanayi olmak üzere birçok sektör için güvenilir ikincil ham madde kaynağı oluşturması ve sanayinin dışa bağımlılığını azaltması bekleniyor.
